GRUPA BIOLOGII KOMÓRKI I NOWOTWORÓW

GRUPA BIOLOGII KOMÓRKI I NOWOTWORÓW
• Odkrywamy molekularne i komórkowe mechanizmy nowotworzenia.
• Koncentrujemy się na biologii nowotworów i mechanizmach sygnalizacji komórkowej.
• Badamy, jak kinazy, w szczególności receptorowe kinazy tyrozynowe (aktualnie receptory
TAM: TYRO3, AXL, MER) napędzają wzrost nowotworów, inwazję i oporność na
terapie.

TEMATYKA BADAŃ
Kinazy białkowe są kluczowymi regulatorami transdukcji sygnału, kontrolującymi
niemal wszystkie procesy niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórki. Szacuje się,
że ponad 400 chorób człowieka jest bezpośrednio lub pośrednio związanych z kinazami
białkowymi. Wśród kinaz szczególne miejsce zajmują receptorowe kinazy tyrozynowe
(ang. receptor tyrosine kinases, RTK). Tworzą one rodzinę receptorów transbłonowych o
aktywności kinazy tyrozynowej, które przekazują sygnały zewnątrzkomórkowe do wnętrza
komórek, stanowiąc tym samym ważny element komunikacji między komórkami, a także
między komórkami a środowiskiem zewnętrznym. Zaburzenia ich działania leżą u podłoża
wielu chorób, w tym przede wszystkim chorób nowotworowych, a receptory te stanowią
obiecujące i atrakcyjne cele terapii przeciwnowotworowych.
Badania prowadzone w Grupie Biologii Komórki i Nowotworów zmierzają do
poznania molekularnych i komórkowych procesów leżących u podłoża nowotworzenia i
regulowanych przez kinazy, w tym przede wszystkim receptorowe kinazy tyrozynowe.
Aktualnie nasze badania koncentrują się na odkrywaniu procesów molekularnych i
komórkowych regulowanych przez receptorową kinazę tyrozynową AXL, która wraz
z TYRO3 i MER (MERTK) należy do podrodziny receptorów TAM. W dorosłym organizmie
receptory TAM są uważane za ważne regulatory homeostazy. Zaangażowane są one
w hamowanie wrodzonej odpowiedzi immunologicznej poprzez usuwanie komórek
apoptotycznych na drodze fagocytozy (tzw. proces eferocytozy). Receptory TAM odgrywają
również rolę w przebiegu zakażeń wirusowych. Ostatnie badania wykazały, że AXL ułatwia
wnikanie wirusów, takich jak Zika czy SARS-CoV-2, do komórek. Podobnie jak inne RTK,
receptory TAM są również zaangażowane w proces nowotworzenia, a wśród nich to właśnie
AXL odgrywa istotną rolę w progresji wielu nowotworów. Podwyższona ekspresja AXL
związana jest z większą inwazyjnością komórek nowotworowych, zwiększonym ryzykiem
przerzutowania i gorszym rokowaniem. Wyniki licznych badań wykazały, że aktywacja AXL
stanowi mechanizm oporności na standardowe chemioterapie, immunoterapię, radioterapię i
celowane terapie przeciwnowotworowe, w tym przede wszystkim terapie oparte o inhibitory
kinaz.

NAJWAŻNIEJSZE DOTYCHCZASOWE ODRYCIA
• Zidentyfikowaliśmy pierwszy tzw. zbliżeniowy interaktom AXL, który pozwolił nam
odkryć, że ścieżka sygnałowa AXL indukuje rearanżacje cytoszkieletu aktynowego i
procesy komórkowe zależne od aktyny, które wspólnie zwiększają przeżywalność
komórek nowotworowych i ich inwazyjność (Zdżalik-Bielecka i wsp. PNAS 2021)
• Odkryliśmy, że dwa klinicznie zaawansowane inhibitory AXL, bemcentynib i gilterytynib,
wywołują niezależne od AXL efekty i toksyczność komórkową (Zdżalik-Bielecka i wsp.
Mol Cancer Res 2022)
• Scharakteryzowaliśmy transport endocytarny receptora AXL, jako pierwszego receptora
podrodziny receptorów TAM zbadanego pod tym kątem (Poświata i wsp. Cell Mol Life Sci
2022)

CZŁONKOWIE GRUPY
Kierownik Grupy:
dr Daria Zdżalik-Bielecka (e-mail: d.zdzalik-bielecka@uw.edu.pl)
Adiunkci/Postdocy:
dr Małgorzata Szostakowska-Rodzoś (e-mail: m.szostakowska@uw.edu.pl)
dr Konrad Kosicki- Naprawa DNA (e-mail: km.kosicki@uw.edu.pl)
Doktoranci:
Weronika Tokarska-Domżałowicz (e-mail: w.tokarska-domzalowicz@uw.edu.pl)
Studenci studiów magisterskich i licencjackich:
Marcelina Cupiał
Maryna Lutsenko
Aleksandra Matosek
Jakub Podlasek

GRANTY
“Inwadopodia w zależnej od receptora AXL inwazji i lekooporności komórek
nowotworowych” Grant OPUS-25 Narodowe Centrum Nauki (2023/49/B/NZ3/03704; 2024-
2028), kierownik: dr Daria Zdżalik-Bielecka

WYBRANE PUBLIKACJE
1. Tokarska-Domżałowicz W i Zdżalik-Bielecka D „Na skrzyżowaniu immunologii i
onkologii: receptory TAM w regulacji odpowiedzi immunologicznej i procesów związanych
z nowotworzeniem.” Postępy Biochemii, 2025, 71(3).
2. Poświata A, Kozik K, Miączyńska M, Zdżalik-Bielecka D „Endocytic trafficking of
GAS6-AXL complexes is associated with sustained AKT activation.” Cell Mol Life Sci.
2022; 79(6):316.
3. Zdżalik-Bielecka D, Kozik K, Poświata A, Jastrzębski K, Jakubik M, Miączyńska M
„Bemcentinib and Gilteritinib Inhibit Cell Growth and Impair the Endo-Lysosomal and
Autophagy Systems in an AXL-Independent Manner.” Mol Cancer Res. 2022; 20(3):446-455.
4. Zdżalik-Bielecka D, Poświata A, Kozik K, Jastrzębski K, Schink KO, Brewińska-
Olchowik M, Piwocka K, Stenmark H, Miączyńska M „The GAS6-AXL signaling pathway
triggers actin remodeling that drives membrane ruffling, macropinocytosis, and cancer-cell
invasion.” PNAS 2021; 118(28):e2024596118.

Tworzenie i aktywność proteolityczna inwazyjnych wypustek zwanych inwadopodiami przez niestymulowane (górny panel) i stymulowane ligandem AXL—białkiem GAS6 (dolny panel) komórki glioblastomy LN229. Markery inwadopodiów: TKS5 i aktyna (wyznakowana za pomocą falloidyny). Zdjęcie: Agata Poświata.